Scopus bazasında indeksləşdirilən jurnalda məqalənin dərc olunması Azərbaycan tədqiqatçıları üçün elmi karyeranın mühüm mərhələlərindən biridir. Belə Scopus-da nəşrlər dissertasiyaların müdafiəsi, elmi adların verilməsi, beynəlxalq layihələrdə iştirak və akademik reputasiyanın formalaşdırılması zamanı nəzərə alınır. Lakin məqalənin jurnala göndərilməsi prosesi diqqətli hazırlıq və bir sıra vacib məqamların başa düşülməsini tələb edir.
Jurnalın yoxlanılması və statusunun müəyyən edilməsi
İlk növbədə seçilmiş jurnalın məqalə təqdim edildiyi anda həqiqətən Scopus bazasında indeksləşdirildiyinə əmin olmaq lazımdır. Bu məlumatı bazanın rəsmi saytında və ya jurnalın öz səhifəsində yoxlamaq tövsiyə olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, indeksləşdirilən jurnalların siyahısı mütəmadi olaraq yenilənir və bəzi nəşrlər müəyyən səbəblərlə siyahıdan çıxarıla bilər.
Bundan əlavə, jurnalın kvartil göstəricisinə (Q1–Q4) diqqət yetirmək vacibdir. Kvartil jurnalın öz elmi kateqoriyası daxilində mövqeyini göstərir. Kvartil nə qədər yüksəkdirsə, materiallara qoyulan tələblər bir o qədər sərt olur və müəlliflər arasında rəqabət artır. Azərbaycanda elmi dərəcə almaq istəyən tədqiqatçılar üçün bu göstərici xüsusi əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Mövzunun uyğunluğu və elmi səviyyə
Məqaləni təqdim etməzdən əvvəl jurnalın məqsəd və istiqamətləri (Aims and Scope) diqqətlə öyrənilməlidir. Hətta yüksək keyfiyyətli elmi iş belə, jurnalın mövzu istiqamətinə uyğun gəlmədikdə rədd edilə bilər. Buna görə jurnalın son sayları ilə tanış olmaq, dərc olunan tədqiqatların səviyyəsini, məqalələrin strukturunu və materialların təqdimat formatını araşdırmaq faydalıdır.
Xüsusilə elmi yenilik məsələsinə diqqət yetirilməlidir. Scopus bazasında indeksləşdirilən jurnallar tədqiqatın orijinallığına, metodologiyanın əsaslandırılmasına və əldə olunan nəticələrin nəzəri və ya praktik əhəmiyyətinə yüksək tələblər qoyur.
Tərtibat və akademik yazı tələbləri
Scopus-da indeksləşdirilən jurnalların əksəriyyəti məqalələri ingilis dilində dərc edir. Bu isə Azərbaycan müəllifləri üçün mətnin beynəlxalq akademik yazı standartlarına uyğun hazırlanmasını tələb edir. Dil səviyyəsinin kifayət qədər olmaması güclü elmi məzmun olsa belə, məqalənin rədd edilməsinə səbəb ola bilər.
Məqalənin strukturuna da ciddi şəkildə riayət olunmalıdır: annotasiya, açar sözlər, giriş, ədəbiyyat icmalı, metodologiya, nəticələr, müzakirə və yekun hissə. Ədəbiyyat siyahısının tərtibatı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bir çox jurnallar beynəlxalq sitat standartlarının (APA, Harvard, Vancouver və s.) istifadə edilməsini tələb edir.
Məqalə göndərilməzdən əvvəl mətnin plagiat baxımından yoxlanılması tövsiyə olunur. Uyğunluq səviyyəsinin yüksək olması əlyazmanın avtomatik şəkildə rədd edilməsinə gətirib çıxara bilər.
Rəy prosesi və baxılma müddəti
Scopus jurnallarında müstəqil rəy prosesi tətbiq olunur. Məqalə təqdim edildikdən sonra əvvəlcə redaksiya tərəfindən ilkin yoxlamadan keçir, daha sonra isə ekspert rəyinə göndərilir. Rəy prosesi bir neçə həftədən bir neçə aya qədər davam edə bilər. Müəlliflər rəyçilərin qeydlərinə uyğun olaraq məqaləni yenidən işləməyə və düzəlişlər etməyə hazır olmalıdırlar.
Beynəlxalq nəşr mühitində məqalənin rədd edilməsi də kifayət qədər yayılmış haldır. Belə vəziyyətdə müəllif məqaləni təkmilləşdirərək başqa uyğun jurnala təqdim edə bilər.
Maliyyə şərtləri və mümkün risklər
Bəzi jurnallar, xüsusilə açıq giriş modeli (Open Access) ilə işləyən nəşrlər, məqalənin dərc olunması üçün ödəniş tələb edə bilər. Məqalə təqdim edilməzdən əvvəl nəşr haqqı (Article Processing Charges) haqqında bölməni diqqətlə öyrənmək vacibdir. Bu məlumat jurnalın rəsmi saytında açıq və şəffaf şəkildə göstərilməlidir.
“Zəmanətli nəşr” vəd edən şübhəli vasitəçilərdən uzaq durmaq lazımdır. Etibarlı jurnallar belə zəmanətlər vermir, çünki yekun qərar müstəqil elmi ekspertiza əsasında qəbul edilir.
Nəticə
Scopus bazasında indeksləşdirilən jurnala məqalə göndərmək ciddi hazırlıq, düzgün jurnal seçimi və beynəlxalq elmi yazı standartlarına riayət etməyi tələb edir. Azərbaycan tədqiqatçıları üçün belə nəşrlər qlobal elmi mühitə inteqrasiya və peşəkar statusun yüksəldilməsi baxımından geniş imkanlar açır. Bu prosesə məsuliyyətli və peşəkar yanaşma uğurlu nəşr ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.