"Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO

"Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO

Heykəl Azərbaycan qadınının səmimiliyini, özünəinamını göstərir

BakuCity.az “Bakı heykəlləri” rubrikasında heykəltəraş, Azərbaycanın Xalq rəssamı, iki dəfə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı, SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının müxbir üzvü Fuad Əbdürrəhmanovun “Azad qadın” heykəlindən bəhs edib.

Bu məqsədlə paytaxt heykəlləri haqqında geniş məlumata sahib, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Samir Sadıqova müraciət etdik.

"Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-1

Sənətşünasın fikrincə, F.Əbdürrəhmanov portretini yaratdığı hər bir insanın ən yaxşı cəhətlərini əsərində göstərmək istəyib. Elə buna görə də onun obrazları dərin fərdi xüsusiyyətlərə malikdir:

“Heykəltəraş Azərbaycan qadınının ən yaxşı xüsusiyyətlərini “Azərbaycanlı qadın” (1951) və “Azadlıq” heykəllərində (1957) təcəssüm etdirib.

O, 1951-ci ildə hazırladığı “Azərbaycanlı qadın” əsərində xarakter və ümumiləşdirmə xüsusiyyətlərindən geniş istifadə edərək son dərəcə yüksək ideyalı bir mövzunu dolğun əks etdirib. Azərbaycan qadınının zülm və əsarətdən xilas olub birdəfəlik azadlıq yoluna çıxması kimi mühüm bir ideyanı əks etdirməyi qarşısına məqsəd qoyan müəllif burada istəyinə nail olmaq üçün vaxtilə görkəmli yazıçı-dramaturq Cəfər Cabbarlının “Sevil” pyesində verdiyi çox tutarlı bir səhnədən - ömür boyu daim qeyri-bərabərlik məhrumiyyətlərinə məruz qalan Sevilin, nəhayət, çox keşməkeşlərindən sonra çadrasını ataraq işıqlı gələcəyə doğru üz tutmasından ustalıqla istifadə edib, bunu obrazın açılması üçün əsas götürüb. Heykəltəraş bu məqamı “Sevil”dən götürsə də, əlbəttə, bu hadisəyə ümumiləşmə xarakteri də aşılaya bilib”.

"Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-2 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-3 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-4 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-5 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-6

S.Sadıqovun sözlərinə görə, müəllifin əsər üzərindəki digər başlıca müvəffəqiyyəti həm də onunla izah olunur ki, o, xarakteri aydın, canlı verməklə bərabər, həm də onu bir sənət əsəri kimi əsl gözəllik, zəriflik, səmimiyyət və həyatsevərlilik rəmzinə çevirməyə nail olub:

“Dövrün adət-ənənələrinə uyğun olaraq obraz tam geyimdə olsa da, bədəninin münasibliyi, üzündə və gözlərindəki məlahət, başındakı zülmət çadranı geriyə atan qollarının hərəkətindəki təbii qadın zərifliyi onu hərtərəfli xarakterizə edir, daha çox sevdirirdi. “Azərbaycanlı qadın” birinci dəfə 1951-ci ildə tamamlanıb gipsdən hazırlansa da, heykəltəraş bu əsər üzərində dönə-dönə işləyərək onu daha da təkmilləşdirib”.

Abidəyə ikinci dəfə həyat verilib

Abidə 1957-ci ilədək olan müddətdə tuncdan tökülmək üçün yenidən hazırlanıb və özünə ikinci həyat qazanıb.

Dosent davam edir:

“Azadlıq” adlanan bu kompozisiya özündən əvvəlki “Azərbaycan qadını” ilə birlikdə R.Mustafayev adına Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində nümayiş etdirilib. 

Buna baxmayaraq, F.Əbdürrəhmanov əsər üzərindəki işlərini tamamlanmış hesab etməyib. Qısa müddət sonra o, abidənin Azərbaycanda inqilab və qadın azadlığı mövzusunun rəmzi kimi ucaldılması üçün onun iri həcmli forması üzərində çalışmağa başlayıb”.

Heykəl 1959-cu ildə Leninqradda (indiki Sankt-Peterburq) tuncdan tökülərək Bakıya gətirilib. Abidə 1960-cı ildə - Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının 40 illiyinin geniş qeyd olunduğu bir vaxtda Bakının mərkəzi küçələrində, üç tərəfdən sıx gediş-gəliş olan yerdə ucaldılıb.

"Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-7 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-8 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-9 "Azad qadın" heykəlinin tarixçəsi: yubiley abidəsi, heykəltəraşın tamamlanmamış işi - FOTO, fotoşəkil-10

“Azad qadın”dan doğan ideya və məzmun daha təsirlidir”

Sənətşünas qeyd edir ki, əsər üçün memar Mikayıl Hüseynovun layihəsi əsasında hazırlanmış kürsülüyün forma və üslubunu əvvəlki heç bir abidənin kürsülük xüsusiyyətləri ilə müqayisə etmək olmazdı. Burada mavi rəngli uzun, dördkünc qranit abidəni yüksəklərə qaldırıb daha baxımlı edir, sanki özü nəzərə çarpmadan bütün diqqətin yuxarıdakı obraza cəlb olunmasına xidmət edirdi. “Azad qadın”ın estetik gözəlliyi nə qədər gözoxşayan olsa da, ümumiyyətlə, ondan doğan ideya və məzmun daha təsirli idi: 

“Bu əsərlər müxtəlif vaxtlarda yaradılsa da, hər ikisi sənətkarın keçmiş və müasir dövr haqqındakı düşüncələri ilə bağlıdır. Bu heykəllərin mövzusu da bir-birinə yaxındır, onlar əsrlər boyu davam edən əsarətdən qadınların xilas olunmasını, qadın azadlığını tərənnüm edir. F.Əbdürrəhmanov azad, iradəli, təmkinli qadın obrazının təcəssümü olan “Azərbaycanlı qadın” heykəlində qadınlarımıza xas olan ən səciyyəvi xüsusiyyətləri – onların səmimiliyini, özünəinamı, qadın lətifliyini, daxili məharətini göstərir”. 

Qeyd edək ki, heykəltəraş F.Əbdürrəhmanovla M.Hüseynov bu abidəni birlikdə işləyib, abidə üçün münasib yer seçiblər. Abidə Cəfər Cabbarlı küçəsi ilə Z.Əhmədbəyov küçəsinin kəsişdiyi yerdə, indi Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin yerləşdiyi binanın qarşısında, kiçik bağçada ucaldılıb. Çadrasını atan azərbaycanlı qadının ifadəli, gözəl və dəqiq silueti müxtəlif nöqtələrdən aydın görünür.

Ramilə Qardaşxanqızı

Foto: Nicat Alili

BakuCity.az

Bakı heykəl "Azad qadın"
Əgər səhv görmüsünüzsə, mətndə səhvi seçin və Ctrl+Enter sıxaraq redaksiyaya göndərin
Şərhlər