Bakı ziyalısının və fransız qadının sevgi tarixçəsi: Parisə qayıtmaqdansa sürgünə getdi

"Gənc fransız qadın gözəlliyi ilə babamı dərhal ovsunlayıb"

BakuCity.az-ın "Öz hekayəni danış" layihəsinin növbəti qonağı Azərbaycan və Fransanın tanınmış rəssamı, Azərbaycanın Xalq rəssamı Vidadi Nərimanbəyovun qızı Nigar Nərimanbəyovadır.

N.Nərimanbəyova saytımıza müsahibəsində tamamilə fərqli mədəniyyətlərdən və dinlərdən olan iki insanın – babası Yaqub-Fərman Nərimanbəyov və nənəsi İrma Lya Rudenin çətin həyatından bəhs edib:

“Babam Yaqub-Fərman Nərimanbəyov Şuşada anadan olub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakının qubernatoru Əmir bəy Nərimanbəyovun ailəsində dünyaya göz açıb. 1918-ci ildə ulu babam 100-ə yaxın əlaçı tələbəni Avropaya oxumağa göndərəndə babamı da energetik-mühəndis üzrə təhsil almaq üçün Fransanın Tuluza şəhərinə göndərib.

İki gəncin taleyüklü görüşü də elə bu şəhərdə olub. O dövrdə modelyer təhsili alan nənəm,  fransız qadın İrma Lya Rude babamın yeni kostyum tikdirmək istədiyi şəhər atelyelərindən birində “part-time” işləyirmiş. Gənc fransız qadın gözəlliyi ilə babamı dərhal ovsunlayıb”.

Həmsöhbətimizin xatırladığı kimi, Yaqub-Fərman Nərimanbəyov tez bir vaxtda İrmanı valideynlərindən istəməyə gedib:

“Nənəmin valideynləri Fransanın cənubunda, Pau şəhərində yaşayıblar. Mən o yerlərdə olduğum müddətdə nənəmin qohumları babamın alicənablığı ilə hər kəsin qəlbini necə fəth etdiyindən danışırdılar. O, gəlinin valideynlərinə Nərimanbəyovlar ailəsinə məxsus, gözləri zümrüddən olan ilan şəklində çəlik hədiyyə edib. Beləliklə, babamla nənəm evləniblər”. 

N.Nərimanbəyovanın sözlərinə görə, Tuluzada təhsilini başa vurduqdan sonra gənc ailə Fransanın şimalına – Kann şəhərinə köçüb və burada magistratura təhsillərini davam etdiriblər. Atası Vidadi Nərimanbəyov isə burada 13 iyul 1926-cı ildə dünyaya gəlib:

“Babamgil Normandiyadan Parisə köçüblər və bir müddət rəssamların və digər yaradıcı insanlar yaşadığı yerdə - məşhur Monparnas rayonunda məskunlaşıblar. 1930-cu ildə Azərbaycana qayıtmaq qərarını veriblər. Babam vətənindən ayrı qala bilməyib. Nənəm ondan fikrini dəyişməsini və Parisdə qalmasını istəyib, çünki xarici ölkəyə köçməkdən qorxurmuş.

Onlar Bakıya İstanbul vasitəsilə gəliblər. Həmin vaxt isə ölkəmizdə sovet hakimiyyəti qurulub və o dövrün ziyalıları qəddar repressiya səbəbindən Bakıdan Avropaya mühacirət etmək məcburiyyətində qalıblar. Babamgil İstanbul limanında Fətəli xan Xoyski ilə görüşüb. O, babamı vətəninə qayıtmağa razı salmağa çalışıb. Əslində babam da qətiyyətli olub və belə bir anda doğmalarının yanına getmək istəyib”.

N.Nərimanbəyova deyir ki, nənəsi nə rus, nə də Azərbaycan dilində danışa bilirmiş, ancaq xoşbəxtlikdən o dövrdə bütün Azərbaycan ziyalıları fransız dilini bilirdi. Buna görə də İrma Lya Rude Bakıda özünü evindəki kimi hiss edib, qısa müddətdə yaxşı və mehriban dostlar qazanıb:

“O, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı, Sara Balabəy qızı Aşurbəyli və digərləri ilə dostluq edib, onlar üçün eksklüziv kostyum və şlyapalar tikib. Nənəm Azərbaycanda ilk modelyer olub. O, Moskvada Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin ilk dekadası üçün inanılmaz obrazlar yaradıb. Nənəm "IL" inisialını naxış kimi vuraraq hazırladığı hər bir geyimə öz imzasını atırdı. Babam isə o vaxtlar yeganə energetik olduğuna görə elektrik stansiyası tikmək üçün Mingəçevirə yollanmışdı”.

Lakin 1937-ci ildə, Stalinin vaxtında ağır repressiya dövrü başlayıb:

“Babamı Yeni il gecəsində aparmağa gəliblər. Evdə çox qonaq olduğuna görə nənəm xahiş edib ki, onlara vidalaşmağa imkan versinlər. Sonradan məlum oldu ki, onun həbsi zadəgan mənşəliliyi və əcnəbi qadınla evli olması ilə əlaqədardır. Beləliklə, babam Sibirə - Kolımaya sürgün edilSi.

İki-üç il sonra isə etibarsız vətəndaş hesab olunan bütün əcnəbilərin Sibirə göndərilməsi qərara alınıb və nənəm İrmanı aparmağa gəliblər. Bu vaxt babamla nənəmin başqa bir oğlu da var idi - Toğrul Nərimanbəyov. Nənəmə uşaqlardan imtina etməyi təklif ediblər. Çünki o, yalnız bu halda Parisə qayıda bilərdi, yoxsa sürgün ediləcəkdi. O, övladlarına yenidən qovuşacağına ümid edərək ikinci yolu seçib.

Atam anası ilə stansiyadakı ağır vidalaşma anını tez-tez xatırlayardı. Yük qatarı nənəmi uzaqlara apardıqca o, qışqıraraq anasının arxasınca qaçırmış: “Mən sənin arzuladığın kimi böyük rəssam olacağam!”

Anaları da sürgünə göndərildikdən sonra uşaqlar Bakıda tək qalıblar. Yalnız polşalı qoca dayə Anna Andreyevna illərlə onlara qayğı göstərib, az pensiyası ilə onları saxlayıb. Gənc Vidadi isə sözünü tutaraq kiçik qardaşı ilə birlikdə Qaqarin adına Pionerlər Sarayında rəsm dərslərinə qatılıb, sonra analarının xəyal etdiyi kimi, Azərbaycanın böyük sənətkarları olublar.

N.Nərimanbəyova davam edir: “Babamla nənəm Xruşşov hakimiyyətə gələnə qədər, 1961-ci ilədək sürgündə qalıblar. Yalnız bundan sonra repressiya qurbanları bəraət qazandı. Babam Sibirdən, nənəm isə Orta Asiyadan qayıtdı. Sürgündə olan İrma nənəm ən sevimli işini davam etdirib: koloniyanın başçısına və onun ailəsinə paltar tikib, öz ailəsi ilə yenidən birləşəcəyinə inamını itirməyib. Nənəm tez-tez məhz sevimli peşəsi sayəsində sağ-salamat qaldığını deyirdi. Babam isə Su Elektrik Stansiyasında işini davam etdirmək üçün Mingəçevirə qayıdıb.

Nənəm hər gün bizə gəlirdi, repressiyalardan əziyyət çəkən vətəndaş kimi evimizin yaxınlığında mənzil də almışdı. Nənəmin bizim üçün “Marselyoza” mahnısını necə səsləndirdiyini, sürgün illərindən bəhs etdiyini heç vaxt unutmayacağam. O, sürgündə həmişə özünü qürurlu aparmağa, haqsız yerə sürgün olunan digər əcnəbi qadınlara dəstək olmağa çalışmışdı. Kimsə ağlayanda, kədərlənəndə nənəm tez masanın üstünə çıxıb yüksək səslə Fransa himnini oxuyurmuş. Babamın Mingəçevirdən necə gəldiyini, fransız dilində necə danışdıqlarını xatırlayıram. Çox gözəl anlar idi...”

Əlbətdə ki, İrma Lya Rudenin fransız qohumları bütün bu illər ərzində onu axtarıblar və 1961-ci ildə Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin köməyi ilə onu tapa biliblər.

“Nənəm yalnız 70-ci illərdə Fransaya gedə bildi və nəhayət, qohumlarını gördü. Amma sonradan yenə sevimli Bakımıza qayıtdı. Həmişə də Bakısız yaşaya bilməyəcəyini deyirdi. Burada o, ömrünün sonuna qədər yaşadı. Fəxri xiyabanda, atamın yanında dəfn edilib.

Babam Mingəçevirdə dünyasını dəyişdi, elə orada da dəfn olundu. Onu bu şəhərə çox şey bağlayırdı, buna görə də qərara gəldim ki, elə orada da dəfn edək”, - N.Nərimanbəyova bildirib.

Züleyxa İsmayılova

BakuCity.az

Nigar Nərimanbəyova repressiya
Əgər səhv görmüsünüzsə, mətndə səhvi seçin və Ctrl+Enter sıxaraq redaksiyaya göndərin

Şərhlər

Cəmiyyət
Şənbə və bazar günləri evdən çıxmaq istəyənlər 102 xidmətinə zəng edə bilərlər.  Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah 6 iyun saat 00:00-dan 8 iyun saat 06:00-dək Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərlərinin və Abşeron rayonunun ərazisində əhalinin yaşayış yerlərini və ya olduğu yerləri tərk etməsini qadağan edib. BakuCity.az xəbər verir ki, bu tarixlərdə sakinlər yaşayış yerlərini və ya olduğu yerləri həyat və sağlamlığa bilavasitə təhlükəli vəziyyə...
Biznes
Bakı ilə Kiyev arasında birbaşa uçuş həyata keçiriləcək. Ukraynanın “SkyUp Airlines” aviaşirkəti iyunun 13-də Bakı ilə Kiyev arasında birbaşa aviareys həyata keçirəcək. BakuCity.az xəbər verir ki, bu barədə Ukraynanın Azərbaycandakı səfirliyi nyayıb. Məlumata görə, uçuş Bakı vaxtı ilə 21:20-də baş tutacaq. Bildirilib ki, uçuş əsasən Azərbaycanda qalmış Ukrayna vətəndaşlarına istiqamətlənib.  Qeyd edək ki, Azərbaycanın hava limanları iyulun 1-nə qədər bağlı...
Hadisələr
Bakıda yük avtomobili yanıb. Hadisə dünən axşam saatlarında, paytaxtın Sabunçu rayonu ərazisində qeydə alınıb. BakuCity.az Fövqəladə Hallar Nazirliyinə istinadən xəbər verir ki, "МАZ" markalı yük avtomobilinin kabinə hissəsi və mühərriki yanıb. Avtomobilin qalan hissəsi yanğından mühafizə olunub. Yanğın yanğından mühafizə bölmələri tərəfindən söndürülüb. BakuCity.az
Cəmiyyət
Azərbaycanda market işçisində koronavirus aşkarlanıb, 45 nəfər karantinə alınıb. Sumqayıtda fəaliyyət göstərən marketlərdən birinin bir işçisi koronavirusa yoluxub. Bu səbəbdən onunla ünsiyyətdə olduğu ehtimal edilən marketin 45 əməkdaşı da evdə karantinə alınıblar. Bundan başqa, marketdə müqavilə əsasında mühafizə xidməti həyata keçirən şirkətlərdən birinin 2 əməkdaşının da koronavirus testinin nəticələri pozitiv çıxıb. BakuCity.az xəbər verir ki, marketd...
Cəmiyyət
Vətəndaşlar şənbə və bazar günlərində şəxsi bağ evlərinə gedə bilərlər? Xəbər verdiyimiz kimi iyunun 6-dan iyunun 8-i saat 06:00-dək Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərlərində və Abşeron rayonunda sərt karantin rejimi tətbiq olunacaq. Qadağaya əsasən, insanlar küçəyə çıxa bilməz və səyahət etməməlidirlər. Bəs vətəndaş bir evindən digərinə, bağ evlərinə gedə bilərmi? Həmçinin oxu: İki günlük qadağada zibil də atmaq olmaz - RƏSMİ BakuCity.az xəbər verir ki...
Kriminal
Ölü at ətini Bakıdakı iaşə obyektlərinə satan şəxslər həbs edildi. DİN-in Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin mütəxəssislərinin iştirakı ilə vətəndaşların ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində növbəti uğurlu əməliyyat tədbiri həyata keçirilib. BakuCity.az xəbər verir ki, DİN-in Mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, əməliyyat zamanı Biləsuvar rayonunda ət tədarükü mən...
Biznes
Azərbaycanda daxili reyslərin bərpa ediləcəyi vaxt açıqlanıb.  Azərbaycanda karantin müddəti may ayının 31- ə qədər davam edəcək. Koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan hava yolları bütün uçuşları dayandırıb. Bəs yaxın zamanlarda daxili reyslər bərpa oluna bilərmi? BakuCity.az xəbər verir ki, “Azərbaycan Hava Yolları” (AZAL)-ın mətbuat xidmətinin rəhbəri Paşa Kəsəmənli bu barədə hafta.az-a danışıb. P.Kəsəmənli bildirdi ki, Nazirlər Kabineti...
Cəmiyyət
İki günlük qadağa müddətində vətəndaşlara yalnız iki halda küçəyə çıxmaq icazəsi verilib. Bu gün gecə saat 00:00-dan etibarən 8 iyun saat 06:00-dək Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran şəhərləri və Abşeron rayonu ərazisində hərəkətinə icazə verilmiş şəxslərdən başqa vətəndaşların olduğu yeri tərk etməsinə icazə verilmir. BakuCity.az xəbər verir ki, bu qərarın icrasına da Daxili İşlər Nazirliyi nəzarət edəcək. Nazirliyin Mətbuat xidmətinin rəisi, polis polkovnik...
Ekologiya
6 iyunda gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb. Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin səhər yarımadanın bəzi yerlərində qısamüddətli az yağış yağacağı gözlənilir. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, mülayim şimal-qərb küləyi gecə və səhər  arabir güclənəcək. Havanın temperaturu  Abşeron yarımadasında gecə 17-20, gündüz  24-28, Bakıda  gecə 18-2...