Koronavirusla bağlı yanlış təsəvvürlər və faktlar - ÜST-nin TÖVSİYƏLƏRİ

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) yeni koronavirusun (2019-nCoV) yayılması ilə əlaqədar ictimaiyyətə verdiyi tövsiyələr: yanlış təsəvvürlər və faktlar

BakuCity.az ÜST-nin koronavirusla bağlı hazırladığı tövsiyələri, həmçinin bu infeksiya ilə bağlı formalaşmış miflərə cavabları təqdim edir:

MİF: Yeni koronavirus ağcaqanad dişləməsi ilə ötürülə bilər.

FAKT: Yeni koronavirus ağcaqanad dişləməsi yolu ilə ötürülə bilməz.

Yeni koronavirus, əsasən, hava-damcı yolu ilə ötürülən tənəffüs virusudur. Hazırda 2019-bu virusun ağcaqanad dişləməsi yolu ilə ötürülmə ehtimalı barədə məlumat yoxdur. Özünüzü infeksiyadan qorumaq üçün öskürən və ya hərarəti olan insanlardan bir qədər aralı olmalı, eyni zamanda, əl və respirator gigiyenası qaydalarına əməl etməlisiniz.

MİF: Uşaqların sidiyi koronavirus infeksiyasının qarşısını almaq üçün vasitədir.

FAKT: Uşaqların sidiyi koronavirusun qarşısını almaq üçün vasitə deyil

Sidik virus və ya bakteriyanı öldürmür. Sidikdə az miqdarda virus və ya bakterial material ola bilər. Əllərin uşaq sidiyi ilə yuyulması və ya səthlərin silinməsi koronavirusdan (2019-nCoV) qorumaz. Əllərinizi spirt əsaslı bir məhsulla mütəmadi olaraq silməlisiniz, yaxud sabun və su ilə yumalısınız. Səthi təmizləmək üçün adi məişət dezinfeksiyaedici vasitələrindən istifadə edin.

MİF: Koronavirusu soyuq və qarlı havada küçədə olarkən məhv edə bilərsiniz.

FAKT: Soyuq, qarlı və açıq havada qalmaq koronavirusun məhv edilməsinə kömək etməyəcək.

Sağlam bir insanın bədən istiliyi ətraf mühitin istiliyindən və havadan asılı olmayaraq 36,5 ilə 37° arasındadır. Buna görə də soyuq və açıq havada qalmağın koronavirus infeksiyası və ya digər xəstəliklərlə mübarizəyə kömək etdiyinə inanmaq üçün heç bir səbəb yoxdur. Koronavirus infeksiyasının qarşısını almağın ən təsirli yolu əllərinizi spirt tərkibli antiseptiklə mütəmadi olaraq təmizləmək, yaxud sabun və su ilə yumaqdır.

MİF: Kokain koronavirusdan qorunmağa kömək edir.

FAKT: Kokain qəbulu yeni koronavirus infeksiyasından qorunmağa kömək etmir və sağlamlığa təhlükəli ola bilər.

Kokain asılılıq yaradan vasitədir. Onun istifadəsi təhlükəli yan təsirlərə səbəb olur və sağlamlığa zərərlidir.

MİF: Koronavirus  pul və ya banknot kimi əşyalar vasitəsilə ötürülə bilər.

FAKT: Sikkələr, əsginaslar və ya bank kartları da daxil olmaqla, cisimlərə toxunma nəticəsində koronavirusa yoluxma riski çox azdır.

İlkin məlumatlara görə, yeni koronavirus (2019-nCoV) səthlərdə bir neçə saat müddətində aktiv qala bilər. Əgər xəstə bir adam onun üzərinə asqırırsa və ya öskürürsə, yaxud ona toxunarsa, koronavirusa yoluxa bilər. Əl gigiyena qaydalarına uyğun olaraq, sikkələr, əsginaslar və ya bank kartları da daxil olmaqla, cisimlərə toxunmaqla koronavirusa (2019-nCoV) yoluxma riski çox azdır. İnfeksiyadan qorunmağın ən yaxşı yolu əllərinizi spirt tərkibli antiseptiklə müntəzəm olaraq təmizləmək və ya sabun və su ilə yumaqdır.

MİF: Öskürək və ya asqırma zamanı koronavirus 8 metrə qədər məsafədən yayıla bilər.

FAKT: Asqırma və ya öskürəklə atılan damcılar xəstədən 1 metrdən çox olmayan məsafəyə düşür.

Koronavirusa (2019-nCoV) yoluxmuş bir insan öskürür və ya asqırırsa, virus müəyyən bir məsafəyə səpələnən ekshal damcıları ilə birlikdə bədənindən sərbəst buraxılır. Buna görə də hər hansı virusdan qorunmaq üçün hərarəti və öskürəyi olan hər kəsdən bir qədər aralıda dayanmalı və əllərinizi mütəmadi olaraq spirt tərkibli antiseptiklə təmizləməli, yaxud da sabun və su ilə yumalısınız.

MİF: Koronavirus (2019-nCov) hava ilə uzun məsafələrə yayıla bilər.

FAKT: Koronaviruslar hava ilə uzun məsafələrə yayıla bilməz.

Koronavirus (2019-nCoV), əsasən hava-damcı ilə ötürülən bir tənəffüs virusudur. Xəstənin tənəffüs yollarından salınan damlaları, məsələn, öskürək və ya asqırma, tüpürcək və ya burun axıntısı ilə ötürülür. Kütləsi böyük olduğuna görə bu damcılar hava ilə uzun məsafələrə gedə bilmirlər. Yoluxma, əllərin yoluxmuş bir səthə toxunduqdan sonra gözlərə, ağıza və ya burnuna toxunaraqla baş verə bilər. İnfeksiyanın qarşısını almaq üçün əllərinizi spirt tərkibli antiseptiklə mütəmadi olaraq dizinfeksiya etməli və ya sabun və su ilə yuyunmalısınız.

Elektrik əl qurutma maşınlarının 2019-nCoV virusunu məhv edə biləcəyi doğrudurmu?

Xeyr! Əl qurutma maşınları 2019-nCoV virusunu öldürmür. Yeni koronavirus infeksiyasının qarşısını almaq üçün əllərinizi spirt tərkibli antiseptiklə mütəmadi olaraq təmizləməli və ya sabun və su ilə yumalısınız. Yuyulmuş əllər kağız dəsmal və ya elektrik quruducusu ilə yaxşıca qurudulmalıdır.

N95 kimi maskalardan təkrar istifadə edə bilərəmmi? Onları yuya bilərəmmi? Əl antiseptikləri ilə onları sterilizasiya etmək mümkündürmü?

Xeyr! Üz maskaları, o cümlədən üzlü (düz) tibbi maskalar və N95 maskalarının təkrar istifadəsinə icazə verilmir. Koronavirus və ya digər tənəffüs yolu ilə yoluxmuş bir şəxslə sıx təmasda olmusunuzsa, maska ​​üzü yoluxmuş sayılmalıdır. İstifadədən sonra maska ​​ön hissəsinə toxunmadan çıxarılmalı və düzgün şəkildə atılmalıdır. Maskanı çıxardıqdan sonra əllərinizi spirt əsaslı antiseptiklə müalicə etməlisiniz, yaxud sabun və su ilə yumalısınız.

Ultrabənövşəyi dezinfeksiya lampasının (UV lampası) koronavirusu məhv edə biləcəyi doğrudurmu?

UB lampaları əlləri və ya dərinin digər sahələrini sterilizasiya etmək üçün istifadə edilməməlidir, çünki ultrabənövşəyi radiasiya dərinin eritemasına (qıcıqlanmasına) səbəb ola bilər.

Yeni koronavirusdan qoruyan bütün profilaktik tədbirlərin siyahısı ilə tanış olmaq tövsiyə olunur.

Bütün bədən səthini etanol və ya ağardıcı (xlor) ilə təmizləməyin koronavirusu məhv edə biləcəyi doğrudurmu?

Xeyr. Bütün bədəni spirt və ya ağardıcı ilə təmizləmək bədənə daxil olmuş virusları məhv etməyəcək. Bu cür maddələrin püskürməsi geyimə və selikli qişalara (yəni gözlər, ağız) zərər verə bilər. Həm spirt, həm də ağardıcı səthləri dezinfeksiya etmək üçün təsirli vasitə ola biləcəyini xatırlamaq lazımdır, lakin müvafiq hallarda və qaydalara uyğun olaraq istifadə edilməlidir.

Koronavirus infeksiyasından qorunmaq üçün bir sıra profilaktik tədbirlər mövcuddur. Əvvəlcə əllərinizi spirt tərkibli antiseptiklə mütəmadi olaraq müalicə etməli və ya sabun və su ilə yumalısınız.

Çindən məktub və ya bağlama almaq təhlükəsizdirmi?

Bəli, təhlükəsizdir. Paketləri Çindən alaraq yeni koronavirus alma riskini daşımırsınız. Əvvəlki tədqiqatlar koronavirusların zərflər və ya poçt paketləri kimi maddələrdə uzun müddət qalmadığını göstərdi.

Ev heyvanlarından yeni koronavirusa (2019-nCoV) yoluxa bilərəm?

Ev heyvanlarının, məsələn, it və ya pişik kimi heyvanların koronavirusun daşıyıcısı ola biləcəyinə dair heç bir sübut yoxdur. Ancaq ev heyvanları ilə təmasdan sonra əlləri sabun və su ilə yumaq məsləhətdir. Bu, insanları ev heyvanlarından tuta biləcəyi E. coli və salmonella kimi bir sıra ümumi bakteriyalardan qoruyacaq.

Pnevmoniya peyvəndi koronavirusdan qoruyurmu?

Pnevmokokal peyvənd və ya B tipli hemofiluslu qrip peyvəndi (Hib peyvəndi) kimi pnevmaniya peyvəndi koronavirusdan qorumur.

Bu virus hər kəsdən əsaslı şəkildə fərqlənir və bunun üçün xüsusi bir peyvənd tələb olunur. Alimlər hazırda 2019-nCoV virusuna qarşı peyvənd hazırlamağa çalışırlar və ÜST onlara kömək edir.

Bu vaksinlər 2019-nCoV virusuna qarşı təsirli olmasa da, digər tənəffüs xəstəliklərinə qarşı peyvənd hələ də tövsiyə olunur.

Burunun duzlu su ilə müntəzəm yuyulması koronavirusa yoluxmadan qoruya bilərmi?

Xeyr! Burunun duzlu su ilə müntəzəm yuyulmasının koronavirus infeksiyasından qoruya biləcəyinə dair elmi dəlil yoxdur.

Bəzi məlumatlara görə, burunun duzlu su ilə müntəzəm yuyulması ümumi soyuqdəymədən sağalmanı sürətləndirə bilər.

Sarımsaq koronavirus infeksiyasından qoruyurmu?

Sarımsaq müəyyən antibakterial xüsusiyyətlərə malik sağlam məhsuldur. Buna baxmayaraq, hazırda koronavirusayoluxmanın qarşısını ala biləcəyinə dair bir dəlil yoxdur.

Dərisusam yağı sürtmək koronavirus infeksiyasından qoruyurmu?

Xeyr.Susam (küncüt) yağı koronavirusu öldürmür. 2019-nCoV virusu bəzi kimyəvi dezinfeksiyaedici maddələrlə səthlərə qulluq etməklə məhv edilə bilər. Bu cür maddələrə misal olaraq, ağardıcı/xlor əsaslı dezinfeksiyaedici maddələr, efir həlledicilər, 75% spirt, etaneperoksoik turşu və xloroform daxildir.

Ancaq burun və ya burun altındakı dəri üzərində sürtmək, virusla mübarizədə kömək etməz. Dərini bu kimyəvi maddələrlə müalicə etmək hətta sağlamlıq üçün təhlükəli ola bilər.

Yalnız yaşlı insanlar koronavirusa yoluxa bilər, yoxsa gənclər bu infeksiyaya həssasdırlar?

Bütün yaş kateqoriyalarının nümayəndələri koronavirusa (2019-nCoV) yoluxa bilər. Yaşlı insanlar və müəyyən xəstəliklər (məsələn, astma, diabet, ürək xəstəliyi) olan insanlarda koronavirus infeksiyasının ağır formalarının inkişaf riskinin yüksək olduğu görünür.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hər yaşdan olan insanlara özlərini infeksiyadan qorumaq üçün tədbirlər görməyi tövsiyə edir, məsələn, əl və öskürək gigiyenasına əməl etməklə.

Antibiotiklər koronavirus infeksiyasının qarşısının alınmasında və müalicəsində təsirli olurmu?

Xeyr! Antibiotiklər viruslara qarşı işləmir. Onlar yalnız bakterial infeksiyaları müalicə etməyə imkan verir.

Koronavirus (2019-nCoV) yeni virusdur və buna görə də koronavirus infeksiyasının qarşısını almaq və müalicə etmək üçün antibiotiklərdən istifadə edilməməlidir.

Bununla birlikdə, 2019-nCoV infeksiyası ilə xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrə müşayiət olunan bakterial infeksiyaları müalicə etmək üçün antibiotiklər verilə bilər.

Koronavirus infeksiyasının qarşısını almaq və ya müalicə etmək üçün hazırlanan dərmanlar varmı?

Hazırda yeni koronavirusun yaratdığı infeksiyaların profilaktikası və ya müalicəsi üçün tövsiyə olunan dərmanlar yoxdur.

Bununla belə, yoluxmuş xəstələrə simptomları yüngülləşdirmək üçün lazımi tibbi yardım göstərilməlidir və ağır xəstəlikləri olanlara müvafiq dəstək verilməlidir.

Hazırda yeni koronavirusa qarşı xüsusi dərmanlar hazırlamaq üçün işlər görülür və onlar klinik sınaqlardan keçməli olacaqlar. ÜST bir neçə tərəfdaşla birlikdə yeni dərmanların inkişafının sürətləndirilməsinə kömək edir.

BakuCity.az

Koronavirus ÜST tövsiyələr
Əgər səhv görmüsünüzsə, mətndə səhvi seçin və Ctrl+Enter sıxaraq redaksiyaya göndərin

Şərhlər

Hadisələr
Bakıda bir nəfərin xəsarət alması ilə nəticələnən yol qəzası baş verib. BakuCity.az xəbər verir ki, hadisə ötən gecə Nizami rayonu ərazisində baş verib. İki nəqliyyat vasitəsinin toqquşması nəticəsində 1974-cü il təvəllüdlü Mirzəyevə Leyla Əfras qızı yaralanıb. Yaralı təcili yardımın köməkliyi ilə xəstəxanaya çatdırılıb, ilkin müayinə zamanı ona baş beynin silkələnməsi diaqnozu qoyulub. Hadisə ilə bağlı araşdırma aparılır. (report) BakuCity.az
Cəmiyyət
Bakıdan daha 24 nəfər gəmi ilə Qazaxıstana yola salınıb. COVID-19 pandemiyasının yayılma təhlükəsi səbəbindən sərnişinlər üçün sərhədlərin bağlanmasına görə, Azərbaycanda qalan daha 18 Qazaxıstan vətəndaşı və bu ölkədə yaşamaq hüququ olan 6 Azərbaycan vətəndaşı bu gün Qazaxıstana yola salınıb. BakuCity.az xəbər verir ki, bu barədə “Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı” QSC məlumat yayıb.  Məlumata görə, sərnişinlər “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC-n...
Cəmiyyət
Azərbaycanda daha 132 nəfər koronavirusa yoluxub, 78 nəfər sağalıb. Azərbaycan Respublikasında 132 yeni koronavirus infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınmış, 78 nəfər müalicə olunaraq sağalmış və evə buraxılmışdır. BakuCity.az xəbər verir ki, bu barədə Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah məlumat yayıb. COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxmış, serebral ateroskleroz, hipoksik ensefalopatiya və şəkərli diabet xəstəliyi olan 1948-ci il...
Cəmiyyət
Azərbaycanda dövri yoxlama müddəti bitmiş sayğaclar mexaniki sayğaclarla əvəzlənir. Azərbaycanda bu ildən etibarən bütün fərdi yaşayış evlərində (yeni inşa olunan çoxmərtəbəli binalar istisna olmaqla) dövri yoxlama müddəti bitmiş sayğaclar mexaniki sayğaclarla əvəzlənir. BakuCity.az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin açıqlamasında bildirilir.  Məlumatda həmçinin deyilir ki, “Azəriqaz” vəsait...
Hadisələr
Binəqədidə əl qumbarası tapılıb. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN)"112" qaynar telefon xəttinə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda sursat aşkar olunması barədə məlumat daxil olub. Nazirlikdən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, FHN-in Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətinin (XRXX) pirotexniki işlər üzrə mütəxəssisləri və kinoloji qrupu, Azərbaycan Respublikası Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentliyin (ANAMA) mütəxəssisləri qeyd olunan əraziyə...
Ekologiya
"Hava qədər sabit olmayan, xüsusilə yaz havası qədər dəyişkən heç nə yoxdur. Gün ərzində onun bir neçə dəfə dəyişdiyini görəndə bir daha buna əmin oluruq". BakuCity.az xəbər verir ki, bunu jurnalistlərə açıqlamasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin (ETSN) rəisi Umayra Tağıyeva deyib. U.Tağıyeva qeyd edib ki, məhz buna görə bütün dünyanın meteoroloqları sutka ərzində hava üzərində fasiləsiz müşahidələr aparırlar...
Kriminal
Azərbaycanda qadağan edilən it döyüşləri keçirilir. BakuCity.az xəbər verir ki, bununla bağlı sosial şəbəkələrdə görüntülər yayılıb. Məlumata görə, məqsədi itlərin pulla döyüşdürülməsi olan “Heyvanların ölümcül oyunu” adlı forum yaradılıb. Döyüşlərdə pitbul və digər it cinsindən olan köpəklərə narkotik tərkibli iynələr vurur və onlar bir-birləri ilə ölənədək döyüşürlər. Bir it digərini parçalayır və ölən heyvanın dərisi soyulur. Qan iyini alaraq daha ağzın...
Ekologiya
Bakıda sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, mayın 27-də Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Səhər bəzi yerlərdə zəif duman olacaq, mülayim şimal-qərb küləyi gündüz cənub-şərq küləyi ilə əvəz olunacaq. Havanın temperaturu Abşeron yarımadasında gecə 14-17, gündüz 22-27, Bakıda gecə 15-17, gündüz 24-26 dərəcə isti...
Cəmiyyət
Bölgələrdə və Bakıda  karantin rejimi yenidən sərtləşdirilə bilərmi? Xəbər verdiyimiz kimi mayın 25-də 149 nəfər koronavirusa yoluxub. Bundan əlavə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti əməkdaşları COVID-19 infeksiyasının qarşısının alınması tədbirləri çərçivəsində profilaktik qaydada testdən keçirilib. Analiz 1 nəfərdə müsbət çıxıb və virus aşkarlanan şəxs xüsusi rejimli xəstəxanaya yerləşdirilib. Xəstə ilə yaxın təmasda olan şəxslər, o cümlədən Şamaxı Rayon İcra...