Koronavirusun psixoloji gərginliyi ilə necə mübarizə aparaq? - PSİXOLOQ MƏSLƏHƏTİ

Koronavirus dünyada sürətlə yayılır. Dövlət qurumları insanları virusa yoluxmadan qorumaq və pandemiyanın qarşısını almaq üçün hər gün yeni qadağalar tətbiq edirlər. Bağçalar, məktəblər, universitetlər, ictimai iaşə yerləri, əyləncə, istirahət mərkəzləri bağlanır, kafe-restoranların fəaliyyəti məhdudlaşdırılır. Artıq bir sıra ölkələrdə çölə çıxmaq ya qadağan edilib, ya da məhdudlaşdırılıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) insanları evdə qalmağa çağırır. 

Bütün bunlar isə ciddi psixoloji gərginliyə səbəb olur. Bəs insanlar belə vəziyyətdə nə etməlidirlər? Uşaqlarla necə davranmalıdırlar, onların gündəlik proqramları necə olmalıdır? 

“Report”un bütün bu məsələlərlə bağlı suallarını Peşəkar Psixologiya Mərkəzinin rəhbəri, klinik psixoloq Nuriyyə Quliyeva cavablandırıb.

BakuCity.az həmin müsahibəni təqdim edir:

- Koronavirusa görə yaranmış psixoloji gərginliklə necə mübarizə aparmalıyıq?

- İlk növbədə ən yaxşı psixoloji mübarizə maarifləndirmədir. Düşünürəm ki, ölkəmizdə bununla bağlı kifayət qədər tədbirlər görülür. Aparılan qabaqlayıcı tədbirlər doğru və yerindədir. Hələ bir neçə nəfərdə virus ehtimalı olduqda bütün təhsil ocaqlarında dərslər dayandırıldı. Həmçinin son verilən qərarla şəhərə girişin məhdudlaşdırılması, restoran-kafe və digər ictimai yerlərdə xüsusi rejimin tətbiq edilməsi vacib addım idi. Bunlar həm də insanlara psixoloji baxımdan müsbət təsir göstərir. Çünki bu kimi virusların yayılmasının qarşısının alınması üçün lazımlı addım atılmış oldu. İnsanlar qismən də olsa rahat oldular ki, koronavirus Azərbaycanda kütləvi yayılmayacaq. İnanıram ki, ölkəmiz bu virusdan tezliklə qurtulacaq. 

Amma qətiyyən arxayınlaşmaq və dövlət qurumlarının, müvafiq təşkilatların gördükləri işlərə ümid bəsləyib oturub gözləmək olmaz. Vətəndaş olaraq biz də həyata keçirilən tədbirlərə qoşulmalıyıq, öhdəmizə düşən vəzifələri yerinə yetirməliyik. Həmçinin mətbuatda maarifləndirici məlumatlar daha geniş yayımlanmalıdır. Bilməliyik ki, qorxmaqla və ya panikaya düşməklə heç nə əldə etməyəcəyik. Əksinə, immunitetimizi də zəiflətmiş olacağıq. Ona görə əhvalımızı yüksək tutmalı, bütün lazımi tədbirlərə - istər qidalanma, istərsə də gigiyena qaydalarına riayət etməliyik. İnsanlar bilməlidirlər ki, qabaqlayıcı tədbirlərə əməl etdikləri halda özlərini virusdan qorumuş olacaqlar.

- Bağçalar, məktəblər bağlanıb, uşaqlar evdədir, çölə çıxmaq isə təhlükəlidir. Belə bir vəziyyətdə valideynlər evdə uşaqlarla günlərini necə keçirməlidirlər?

- Mən bəzi qruplarda valideynlərlə virtual şəkildə ünsiyyət quraraq onların problemləri və çətinlikləri ilə tanış oluram. Hazırda bəzi valideynlər çaşqınlıq içində uşaqlarla davranış qaydalarını bilmirlər. Əvvəllər tətilləri rahatlıqla planlaşdıra bilirdilər. Onlar uşağlarla teatra, kinoya, müxtəlif əyləncə mərkəzlərinə gedirdilər. Amma indi bunların hamısı qadağan olunub. Buna görə valideynlər evdə nə edəcəklərini bilmirlər.

Əslində, sualın cavabı sadədir: Gündəlik rejim tətbiq etmək lazımdır. Uşaqların məktəb vaxtlarındakı kimi tezdən oyanmağı lazım deyil, amma həmişə vərdiş etdikləri zamandan da çox gec oyanmamalıdırlar.

Əslində, bu tətilin üstün tərəfləri də var. Uşaqların ailə ilə birlikdə vaxt keçirmələri üçün çox yaxşı fürsətdir. Ailələr birgə səhər yeməyi yeyə, uşaqlar öz oyunlarını valideynlərlə birgə oynaya bilərlər. Bu zaman valideyn uşaqla keyfiyyətli vaxt keçirə bilirsə, onlar arasındakı emosional bağlılıq daha da güclənəcək və bir-birlərini yaxından tanıya biləcəklər.

Daha sonra valideynlər uşaqların asudə vaxtını telefon və televizora baxmaq istisna olmaqla istədiyi şəkildə qura bilərlər. Düzdür, övladlarımızı cihazlardan tamamilə uzaqlaşdırmaq mümkün deyil. Amma məktəblilər üçün onlayn dərslər keçirilir ki, onlara baxa bilərlər. 

Yeri gəlmişkən, deyim ki, bu, çox müsbət addımdır. Yaşı nəzərə alaraq məktəbəqədər uşaqlar 10 dəqiqədən yarım saata, ibtidai sinif şagirdləri 1 saat, yeniyetmələr isə fasilələrlə 2 saat televiziya və telefona baxmaqla vaxt keçirə bilərlər. Məktəblilər dərslərdən uzaq düşməsin deyə ailənin proqramına xüsusi "mütaliə saatı" əlavə edilməlidir. Bu zaman hər ailə üzvü ya kitab oxumalı, ya da elmi işlə məşğul olmalıdır. Belə olduqda məktəblilər etiraz edə bilmir. Çünki bu qayda ailənin bütün fərdlərinə aid olmuş olur.

- Ailələr gündəlik proqramlarını necə təyin və tətbiq etməlidirlər?

- Hər ailənin özünün proqramı var. Yəni ümumi bir siyahı yoxdur. Bu ailənin imkanlarından, rayonda və ya şəhərdə, həyət evində və ya binada yaşamasından, sosial-iqtisadi vəziyyətindən asılıdır. Hamısı fərqli olduğu üçün hər ailə marağına uyğun proqramlar tətbiq edəcək. Şərt deyil ki, onlar mütəxəssisdən yardım alsınlar. Mütəxəssis uşaqlarda davranış pozğunluğu olan zaman lazım olur. Həmçinin bütün yaş quruplarından olan insanlarda müəyyən narahatlıq, qorxu və təşviş olur. Bu zaman da onlayn formada yardım göstərilir. Psixoloji durumu yerində olmayan insanın immunitetinin yüksək olmasından söhbət gedə bilməz. Bu səbəbdən qorxu, təşviş minumuma endirilməlidir.

Ailələr bigrə filmlərə baxa, kitablar oxuya və intellektual verilişləri izləyə bilərlər. Ailə proqramlarına təcrübələri də əlavə etmək olar. Bütün uşaqlar bundan zövq alır. 

Ailələr uşaqların yanında yaranmış gərgin vəziyyət barədə təfərrüatı ilə danışmamaları daha yaxşı olar. Amma uşaqların suallarını da cavabsız qoymasınlar. Uşaqlar sual verə bilər ki, niyə çölə çıxmırıq? Valideyn sadə dildə izah etməlidir ki, indi daha çox insan xəstələnib deyə tez-tez çölə çıxa bilmirik.  

- Epidemiya, pandemiya zamanı əməl edilməli olan ən vacib psixoloji məqamlar hansılardır?

- Daha soyuqqanlı olmalı və panikadan uzaq durmalıyıq. Əmin olmalıyıq ki, lazımi tədbirlərə əməl edirik. Dünyada da belədir ki, insanlar kütləvi şəkildə marketlərə axın edirlər. Təmkinli olmaq lazımdır, rəsmi qurumların verdiyi məlumata görə, ölkədə kifayət qədər qida ehtiyatımız var. Marketlərdə də qıtlıq müşahidə olunmur. Panika vəziyyətində qərarlar vermək doğru deyil. Bir məqama diqqət çəkmək istərdim ki, bəzi insanlar etibarlı mənbələrə söykənməyən, yalan məlumatlar yayırlar. Çox adam da onu doğru xəbər kimi qəbul edir və inanırlar. Bunlar hamısı panika yaradır və insanları təşvişə salır. İnsanları rəsmi xəbərlərdən kənar yayılan informasiyalara inanmasınlar.

- Təbii ki, karantində saxlanılanların ailələri narahatdırlar. Bəzən də müəyyən problemlər müşahidə olunur. Həmin şəxslərin özlərinə və yaxınlarına nə məsləhət görərdiniz? 

- Çox yaxşı başa düşürəm ki, bu, çətin bir məqamdır. Bilməliyik ki, bu qərar ilk növbədə ailənin və karantində qalanın təhlükəsizliyi üçündür və ən doğru addımdır. Təbii ki, darıxma, həsrət hissi var, ancaq bunlar müvəqqətidir. İki həftə tez bir zamanda keçib gedir, əsas odur ki həmin insanlarda virus aşkarlanmasın. Yenə də təmkinli olaraq qərara hörmətlə yanaşmaq lazımdır. 

BakuCity.az

Koronavirus psixoloji gərginlik
Əgər səhv görmüsünüzsə, mətndə səhvi seçin və Ctrl+Enter sıxaraq redaksiyaya göndərin

Şərhlər

Şərhlər ünsiyyət, müzakirə və maraqlı sualların aydınlaşdırılması üçün nəzərdə tutulub

Cəmiyyət
Ciddi zərurət olmadan nəqliyyatdan istifadə etməyin Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) xüsusi karantin rejimi dövründə hansı obyektlərin işləyəcəyini açıqlayıb. BakuCity.az-ın məlumatına görə, nazirliyin mətbuat xidmətinin rəisi, polis polkovniki Ehsan Zahidov APA-nın sorğusuna cavabında bildirib ki, xüsusi karantin rejimi dövründə əhalinin sağlamlığını qorumaq məqsədilə respublika ərazisində, o cümlədən paytaxt Bakıda bəzi obyektlərin fəaliyyəti dayandırılır, b...
Cəmiyyət
“Məsafə saxla” xəbərdarlığına əməl olunmur Ölkə ərazisində karantin rejiminin gücləndirilməsi ilə əlaqədar Bakı Metropoliteninin iş saatlarının azaldılması metronun girişində sıxlığın yaranmasına səbəb olub.  BakuCity.az Baku TV-yə istinadən məlumat verir ki, sərnişinlər ara məsafəsi saxlamır, polisin “Məsafə saxla” xəbərdarlığına əməl etmirlər. Bu isə xüsusi karantin rejiminin tələblərinin pozulmasıdır. Tələbə əsasən, 10-dan çox insan bir yerə toplaşmamal...
Cəmiyyət
Saat 09:00-dan 17:00-dək fəaliyyət göstərir Xüsusi karantin rejiminin gücləndirilməsi işləri çərçivəsində metro stansiyalarının fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ilə əlaqədar Bakı Nəqliyyat Agentliyi (BNA) daha 5 xüsusi ekspres marşrut xətti təşkil edib. Agentlikdən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, məqsəd həyat fəaliyyətinin təmin edilməsi baxımından zəruri hesab olunan sahələrdə (xüsusi xidmət sahələri, ərzaq mağazaları və s.) xüsusi xəstəxana və karan...
Cəmiyyət
Vətəndaşlara pul yardımı ediləcəyi ilə bağlı xəbərlərə rəsmi münasibət Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi vətəndaşlara minimum əməkhaqqı məbləğində yardım edilməsi ilə bağlı mətbuatda yayılan xəbərlərə aydınlıq gətirib. BakuCity.az-ın verdiyi məlumata görə, Nazirliyin İctimaiyyətlə əlaqələr və kommunikasiya şöbəsinin müdiri Fazil Talıbov “Report”a açıqlamasında bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin fərmanı ilə yaradılan Məşğulluq və sosial məsələl...
Cəmiyyət
Azərbaycanda daha 27 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb Azərbaycanda 27 yeni koronavirus (COVID-19) infeksiyasına yoluxma faktı qeydə alınıb. Həmin şəxslərdən 8 nəfərin vəziyyəti orta ağır qiymətləndirilir, digərlərinin səhhəti isə stabildir. Bu barədə BakuCity.az-a Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan məlumat verilib. Hazırda Azərbaycanda xüsusi rejimli xəstəxanalara yerləşdirilən 190 nəfər aktiv koronavirus xəstəsi həkim nəzarəti altındadır, onları...
Ekologiya
Axşam şimal-qərb küləyi əsəcək Bakıda sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, martın 30-da paytaxtda havanın dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin gecə bəzi yerlərdə yağış yağacağı ehtimalı var. Səhər arabir duman olacaq. Mülayim cənub-qərb küləyi axşam şimal-qərb küləyi ilə əvəz oluna...
Cəmiyyət
Karantinə alınıb Cəlilabad Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini - Sosial-iqtisadi inkişafın təhlili və proqnozlaşdırılması şöbəsinin müdiri Alıcı Dilavərovda koronavirus testinin nəticəsi pozitiv çıxıb. BakuCity.az-ın məlumatına görə, bunu 68 saylı Cəlilabad kənd seçki dairəsinin deputatı Elman Nəsirov "Report”a deyib. Deputat icra başçısının müavini ilə əlaqə saxladığını bildirib: "Alıcı Dilavərovla əlaqə saxlayan zaman bildirdi ki, İcra Hakimiyyətin...
Cəmiyyət
İnzibati tənbeh tədbirləri tətbiq ediləcək Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin Dövlət Yol Polisi İdarəsi sürücü və avtomobil sahiblərinə müraciət edib. BakuCity.az-ın məlumatına görə, idarənin bölmə rəisi, polis polkovniki Vaqif Əsədov Trend-ə bildirib ki, artıq küçə və prospektlərdə quraşdırılan kameralar işə salınıb: “Bu gündən reydlərə başlamışıq. Paytaxt küçələrində səbəbsiz olaraq şəxsi avtomobillərindən istifadə edən şəxslər saxlanılaraq nəqliyyat vasitə...
Cəmiyyət
“Hər şey vəziyyətin gedişatından asılıdır” Təhsil Nazirliyi məktəblilərin yay tətilinin ləğvi məsələsinə aydınlıq gətirib. BakuCity.az-ın məlumatına görə, nazirliyin İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun müdiri Cəsarət Valehov yay tətilin ləğv olunacağını güman etmir: “Düşünmürəm ki, məktəblilərin yay tətili tamamilə ləğv olunsun”. O qeyd edib ki, indidən bu barədə dəqiq fikir söyləmək mümkün deyil, hər şey vəziyyətin gedişatından asılıdır. Qeyd edək ki, koron...