Koronavirus kəskin azalacaq - Nobel mükafatçısından ŞAD XƏBƏR

Qorxu və qüssə insanı öz ağuşuna alarsa, xəstəliyə qalib gəlmək olmayacaq”

Hippokrat

Hollivudda çəkilən filmlərin ssenariləri müasir həyatımızda baş verən bir çox hadisələri illər öncə qabaqlayır. 230 minədək adamın həyatına son qoyan 2004-cü il sunamisindən çox-çox əvvəl süjetinin əsasını təbii fəlakətlər təşkil edən Hollivud filmləri nümayiş etdirilirdi.

2019-cu ilin sonundan dünyanı bürüyən koronavirus pandemiyasından da əvvəl müxtəlif infeksiyaların yayılması, bütöv icmaları, ölkələri əhatə etməsi, yaranmış şəraitdə insanlar arası münasibətlər haqqında müxtəlif Hollivud filmlərinə tamaşa etmişik. Bunlardan ən nümunəvisi və bəlkə də bu günümüzə bənzəri “Outbreak” (outbreak sözü epidemiyanın müəyyən məkanda  qısa zaman kəsiyində sürətlə yayılması anlamına gəlir) adlanan və 2005-ci il istehsalı olan filmdir.  Dastin Hoffman, Rene Russo və Morqan Frimanın yer aldığı filmdə epidemiya ocağı Afrikada yaranan xəstəliyin daha sonra Kaliforniyaya yayılması, həkimlərin peyvənd tapmaqda çətinlik çəkməsi, əhali ilə ordunun xəstəliyin yayılmasına qarşı birgə mübarizəsi təsvir olunur. Buna bənzər filmlərin hamısında insan iradəsi və yaşamaq istəyi epidemiyaya və ya təbii fəlakətə üstün gəlir.

Yaşadığımız dövr filmdə təsvir olunan hadisələrlə çox oxşardır. İnsanları düşündürən əsas mövzu COVİD-19 virusu haqqında verilən xəbərlərdir. Hadisələr isə elə sürətlə cərəyan edir ki, eşitdiyimiz hər hansı bir xəbər cəmi bir neçə saatdan sonra əhəmiyyətini itirə bilir. Cəmi bir neçə gün əvvəl epidemiyanın Çində tüğyan etmə sürəti bu ölkənin dərin və çıxılmaz bir uçuruma sürükləndiyini göstərirdi. Çində tətbiq olunan kəskin qərarları insan haqqlarının pozulması, qeyri-humanist və avtoritar hesab edənlərin sayı da az deyildi. Lakin hadisələr Çinin doğru yolda olduğunu göstərdi. İndi Çinin epidemiyaya qarşı tətbiq etdiyi qaydalar ictimai-siyasi quruluşundan, mədəni-əxlaqi dəyərlərindən, dini-mənəvi baxışından asılı olmayaraq digər ölkələr tərəfindən də əsas götürülür. Təcrübə göstərir ki, yeni nə isə icad etməyə ehtiyac yoxdur. Uğurla tətbiq olunmuş Çin təcrübəsinə əsaslanmaq kifayətdir.

Doğrudur, epidemiyanın Çinə yenidən qayıtmaq ehtimalının olub-olmaması hələ məlum deyil. Amma, müvafiq peyvəndin tapılmadığı bir şəraitdə Çin təcrübəsi sınanmış ən etibarlı təcrübədir. Qeyd etmək lazımdır ki, tətbiq olunan sərt qaydalar, kəskin qadağalar, mübaliğəsiz məhdudiyyətlər möhkəm iradə ortaya qoyulmasa əhəmiyyətsiz olar. Çində qadağaların tətbiq olunması ilə onlara əməl olunması arasında əsl vəhdət, istək və iradə hiss olunurdu.

Fevralın əvvəlində Çin mədəniyyətinin tətdiqatçısı Soşan Broş  çinli dostlarının xahişi ilə ərindən Çindəki vəziyyətlə bağlı fikir bildirməyi xahiş etdi. Xanım Broşun əri Stənford Universitetinin Tibb Fakültəsinin biofizika üzrə professoru və Nobel mükafatı laureatı Maykl Levitt Çində virusun yayılma sürətinin kəskin azalacağını bildirdi (https://www.theweek.in/news/world/2020/03/24/covid-19-pandemic-will-end-soon-says-nobel-laureate-who-predicted-chinas-trajectory.amp.html). Levitt infeksionist olmadığını, lakin hesablamalar və statistikadan kifayət qədər xəbərdar olduğunu dedi. Levittin fevralın 1-nə olan hesablamalarında göstərdi ki, Çinin Hubei vilayətində virus hər gün 30% artırsa bu cəmi 90 günə bütün dünyanın yoluxması deməkdir. İlkin mərhələdə hər infeksiya daşıyıcısı ortalama daha 2.2 adamı yoluxdururdu.  Artıq fevralın 7-də həm xəstələrin, həm yoluxanların həm də ölənlərin sayı əvvəlki kimi artmadı. Fevralın 11-də Levitt World Today proqramına intervyu verərək tezliklə epidemiyanın səngiyəcəyini dedi. Həm İsrail, həm Britaniya, həm də Amerika vətəndaşı olan Levitt tezliklə çinlilərin sevimlisinə çevrildi. Levitt Çində CNN-dən daha çox izlənir.

Levittin hesablamalarına görə Hubey vilayətində insanların yalnız 3%-i yoluxmuşdur. Hətta “Diamond Princess” gəmisində belə sərnişinlərin hamısı və ya əksəriyyəti yox, ancaq 20%-i xəstəliyə yoluxdu, bu isə insanlarda bu virusa qarşı təbii immunitetin olduğunu göstərir.

Lakin Levitt hesablamalarından daha çox nikbinliyə və intizama istinad edir. O, əminliklə deyir ki, ruh düşkünlüyü və qaydalara əməl olunmaması xəstəliyin yayılma sürətinin qarşısını ala bilməz və ona görə də Çinin tətbiq etdiyi metodu əsas götürməyi tövsiyyə edir. Levittə görə İtaliyada yaşlı əhalinin Çinlə müqayisədə daha çox olması, habelə istiqanlı italyanların davranışında məsafənin gözlənilməməsi epidemiya ocağının kəskin artmasına gətirib çıxarmışdır.

Professor Levitt tezliklə koronavirusun bir pandemiya kimi Çində sıfıra bərabər olacağını deyir. Dünya üzrə proqnoz verməyə risk etməsə də Levitt ona əsaslanır ki, Çin təcrübəsi insanlarda bu virusa qalib gəlmək inamını artırmış və qaydalara əməl etməkdə daha intizamlı olmağı dünyaya öyrətmişdir, ona görə də virus gözləniləndən daha tez məğlub ediləcək. Artıq yalnız Çində deyil, digər ölkələrdə də Levittin irəlicədən görməsini həyəcanla izləyirlər. Və hamı inanmaq istəyir. Hətta Levittin fevral ayında Çindəki vəziyyət haqqında dediklərinə skeptik yanaşanlar belə.

Yazını Hippokratın sözləri ilə başladığım kimi onun sözləri ilə də bitirmək istərdim: “Xəstəni müalicə edən həkim, sağaldan isə təbiətdir.

Yəqin ki, dahi Hippokrat həm ana təbiəti, həm də insan təbiətini nəzərdə tuturdu.

Qalır yalnız nikbin olmaq və qaydalara əməl etmək.

Tahir Kərimov,
Diplomat, Harvard Universitetinin məzunu,
Mərhum Prezident Heydər Əliyevin şəxsi tərcüməçisi

BakuCity.az

koronavirus yoluxma
Əgər səhv görmüsünüzsə, mətndə səhvi seçin və Ctrl+Enter sıxaraq redaksiyaya göndərin

Şərhlər

Ekologiya
31 mayda gözlənilən hava şəraiti. Mayın 31-də Bakıda və Abşeron yarımadasında havanın dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin gecə bəzi yerlərdə qısamüddətli az yağış yağacağı gözlənilir. Səhər duman olacaq, güclü şimal-qərb küləyi əsəcək. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, havanın temperaturu  Abşeron yarımadasında gecə 17-19, gündüz  20-24, Bakıda  gecə 17-19, gündüz 22-24 dərəcə isti olacaq. Atmo...
Cəmiyyət
Azərbaycanda turizm mövsümünün yenidən açılacağı vaxt bilinib. “Biz ölkəyə kütləvi turist axını gözləmirik. İnsanların kənd turizmi və digər bu kimi seçimlər etməsini gözləyirik”. BakuCity.az xəbər verir ki, bunu Dövlət Turizm Agentliyinin (DTA) mətbuat katibi Kənan Quluzadə bildirib. K.Quluzadənin sözlərinə görə, ölkədə elan edilən xüsusi karantin rejimi bitdiyi günün sabahı Azərbaycanda yeni turizm mövsümü açıq elan ediləcək: “Amma dövlət insanlara xidmə...
Hadisələr
Taxta bazarında yanğın baş verib. Bakı şəhərinin Nərimanov rayonunda, taxta bazarının ərazisində ümumi sahəsi 280 m² olan dəmir konstruksiyalardan ibarət talvarın altına yığılan taxta materiallar 75 m² sahədə və ümumi sahəsi 5 m² olan taxtadan ibarət gözətçi köşkü yanıb. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) mətbuat midmətindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, taxta materialların qalan hissəsi yanğından mühafizə olunub. Yanğın yanğından mühafizə bölmələr...
Kriminal
Bakıda növbəti bıçaqlanma hadisəsi baş verib. BakuCity.az xəbər verir ki, hadisə ötən gecə Xocahəsən yolunda qeydə alınıb. 1973-cü il təvəllüdlü Şahverdiyev Eldəniz Əli oğlunun dostu ilə mübahisəsi onun bıçaq zərbəsi alması ilə nəticələnib. Yaralı təcili tibbi yardım briqadasının köməkliyi ilə xəstəxanaya çatdırılıb. Ona kürək nahiyəsinin kəsilmiş-deşilmiş yarası diaqnozu qoyulub. Faktla bağlı araşdırma aparılır. (report) BakuCity.az
Cəmiyyət
Şadlıq saraylarının fəaliyyətə başlaması mümkündürmü? “Sərbəstlik və yumşalma artıqca yoluxanların sayı artır və bu fonda toyların və şadlıq saraylarının fəaliyyətə başlaması problemli görünür”. BakuCity.az xəbər verir ki, bunu Nazirlər Kabinetinin Mətbuat Xidmətinin rəhbəri İbrahim Məmmədov Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın dünən keçirilən brifinqində deyib. “Hər şey yoluxmanın sayından və sosial məsuliyyətdən asılıdır. Bəlkə də yoluxmalar ar...
Cəmiyyət
Bakıda çəkilən bu görüntülər müzakirələrə səbəb olub. Koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar insanlar sosial məsafəni qorumalı olsalar da, əksəriyyət buna əməl etmir. BakuCity.az xəbər verir ki, bunu təsdiq edən görüntülərdən biri “Tarqovı”da lentə alınıb. Paytaxtın mərkəzi küçəsində insanların kütləvi şəkildə bir yerə yığılması sosial şəbəkələrdə müzakirələrə səbəb olub.  İnsanlar arasında sosial məsafəyə nəzarət etməli olan polis əməkdaşlarının gözə dəyməm...
Cəmiyyət
Bakıdan rayonlara gediş-gəliş bərpa olunmayıb. “Yumşalma artıqda, yoluxma artır. Ona görə də Operativ Qərargah rayonlara gediş-gəlişin bərpasını bu mərhələdə saxlamağı qərara alıb". BakuCity.az xəbər verir ki, bunu dünən Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın təşkil etdiyi brifinqdə Nazirlər Kabineti mətbuat xidmətinin rəhbəri İbrahim Məmmədov bildirib. BakuCity.az
Ekologiya
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi xəbərdarlıq yayıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən BakuCity.az-a verilən məlumata görə, mayın 30-u gündüzdən 31-i axşamadək Bakıda və Abşeron yarımadasında şimal-qərb küləyi 15-20 m/s, arabir 23-25 m/s, mayın 30-da yarımadanın bəzi yerlərində arabir 28-33 m/s-dək güclənəcək. BakuCity.az
İdman
Azərbaycanda açıq havada keçirilən idman yarışlarına icazə verilib. Azərbaycanda iyunun 1-dən etibarən açıq havada idman yarışlarının təşkilinə icazə verilib.  Bu barədə BakuCity.az-a Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan bildirilib. Qərara əsasən, yarışlarda tamaşaçılar iştirak etməyəcək.  BakuCity.az